Deze factsheet is bedoeld voor een ieder die van mening is een gerechtvaardigde claim te hebben op een werk uit de NK-collectie. Onderstaand vindt u informatie op welke wijze en tot welke datum u in dat geval een claim bij de Nederlandse overheid kunt indienen.

Op 1 april 1999 werd de begeleidingscommissie Herkomst Gezocht ingesteld, onder voorzitterschap van dr. R.E.O. Ekkart (de Commissie Ekkart), die als voorwerp van studie had de herkomst van cultuurgoederen uit de NK-collectie. Op basis van tussentijdse aanbevelingen in 2001 van de Commissie Ekkart kwam de regering tot een soepeler restitutie beleid. Wel handhaafde de regering haar algemene standpunt over het rechtsherstel van na de Tweede Wereldoorlog, namelijk dat het rechtsherstel als zodanig niet werd overgedaan en dat afgehandelde zaken niet worden heropend. In 2003 kwam de commissie met aanbevelingen aangaande kunsthandelaren.

Instelling van de Restitutiecommissie
Omdat verzoeken tot teruggave van kunstvoorwerpen een uiterst zorgvuldige behandeling vereisen, is door de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (hierna: de staatssecretaris van OCW) bij besluit van 16 november 2001 de adviescommissie restitutieverzoeken cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog ingesteld, kortweg: Restitutiecommissie. De instelling van deze commissie is het rechtstreekse gevolg van de aanbevelingen van de Commissie Ekkart.

De Restitutiecommissie adviseert de staatssecretaris van OCW over individuele verzoeken tot restitutie van cultuurgoederen die nu in beheer van de Nederlandse staat zijn. Ook kan deze commissie op verzoek van de staatssecretaris over onderlinge geschillen over teruggave tussen particulieren adviseren. Zij moeten dit verzoek dan wel gezamenlijk voorleggen aan de staatssecretaris. Het gaat daarbij dan om kunstvoorwerpen die niet in bezit van de Staat zijn.

Procedure voor de Restitutiecommissie
De procedure voor de Restitutiecommissie is als volgt. Een verzoek:

a)      om restitutie van een kunstvoorwerp uit de NK-collectie of
b)      van twee particulieren om advies omtrent een geschil met betrekking tot een kunstvoorwerp,
dat tengevolge van de Tweede Wereldoorlog onvrijwillig uit het bezit van de toenmalige (tot een vervolgde bevolkingsgroep behorende) eigenaar is geraakt, dient aan de staatssecretaris van OCW te worden gericht. Deze stuurt het verzoek ter advisering door aan de Restitutiecommissie. Claims op voorwerpen waarover reeds eerder een beslissing is genomen, kunnen in principe alleen opnieuw worden ingediend, op voorwaarde dat er substantiële nieuwe gegevens beschikbaar zijn gekomen.

Het is mogelijk dat de leeftijd van de verzoeker, of andere betrokkenen, vraagt om een snelle afwikkeling. Op verzoek zal de commissie in dat geval overwegen om een claim met voorrang te behandelen.

De advisering over een verzoek om restitutie vergt het nodige onderzoek. Als dit onderzoek is afgerond brengt de commissie advies uit aan de staatssecretaris van OCW, waarna deze een beslissing neemt. Indien besloten wordt tot restitutie zal de feitelijke overdracht van het kunstvoorwerp aan de verzoeker kunnen plaatsvinden.

Een verzoek tot restitutie kan per brief worden gestuurd aan:

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
t.a.v. de Staatssecretaris van Cultuur
Postbus 16375
2500 BJ Den Haag
Nederland

In de brief dient het volgende te worden opgenomen: 

• op welk kunstwerk of kunstwerken het verzoek betrekking heeft (gespecificeerd per NK-nummer);
• namens wie het verzoek wordt ingediend;
• omschrijving van de omstandigheden waaruit blijkt dat het uit het bezit van verzoeker of diens familie is geraakt.

Daarnaast wordt verzocht zoveel mogelijk gegevens mee te sturen waardoor het kunstwerk geïdentificeerd kan worden en waaruit blijkt dat het werk eigendom was van de verzoeker of diens familie.

Slotaanbevelingen van de Commissie Ekkart; termijn voor indiening particuliere claims
In december 2004 bracht de Commissie Ekkart haar slotaanbevelingen uit. Deze slotaanbevelingen vormden het sluitstuk van de aanbevelingen uit 2001 en 2003 van deze commissie aan de Nederlandse regering betreffende de restitutie van werken uit de NK-collectie. De commissie werd bij de aanbieding aan de regering van haar slotaanbevelingen in december 2004 opgeheven.

Net als de eerdere aanbevelingen, heeft de Nederlandse regering de slotaanbevelingen overgenomen. De Commissie Ekkart adviseerde onder meer claimanten nog twee jaar (na publicatie van de slotaanbevelingen in de Staatscourant d.d. 4 april 2005) de tijd te geven om op basis van het huidige verruimde regeringsbeleid claims in te dienen. Concreet heeft dit tot gevolg dat claimverzoeken tot 4 april 2007 bij de Nederlandse regering kunnen worden ingediend. De Restitutiecommissie verstrekt haar adviezen tot 4 april 2008.

Tenslotte
Door belanghebbenden kan permanent een beroep worden gedaan op de informatie, de archieven, databases en website van Herkomst Gezocht. Zolang de mogelijkheid bestaat om een restitutieverzoek in te dienen bij de Restitutiecommissie blijft deze mogelijkheid bestaan.

Overigens zal de regering claims van andere staten niet voorleggen aan de Restitutiecommissie, maar in bilateraal overleg met de regering van het betreffende land treden.

Meer informatie (ook Engelstalig) is te vinden op:  www.minocw.nl

Algemene informatie over het verruimde restitutiebeleid inzake kunstwerken, evenals het instellingsbesluit van de Restitutiecommissie.          www.restitutiecommissie.nl

Informatie gericht op het indienen van claimverzoeken; tevens zijn op deze site de al verstrekte adviezen aan de regering terug te vinden. Onderzoekrapporten zijn op aanvraag beschikbaar bij de commissie.
 www.herkomstgezocht.nl of  www.originsunknown.org.

Informatie over de kunstcollectie onder beheer van de Nederlandse Staat, evenals over de Commissie Ekkart. Op deze website is ook een database ondergebracht waar geïnteresseerden de kunstvoorwerpen binnen de NK-collectie kunnen bezoeken.

Indien u vragen heeft kunt u uiteraard ook contact opnemen met de Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden te Helsinki.

Uw aanspreekpunt is:
Mw. Ellen Hoogendijk
Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden
P.O. Box 886, 00101 Helsinki
Tel. +358 (0)9 228 920
Fax +358 (0)9 2289 2228
 nlgovhel@kolumbus.fi

Den Haag, maart 2006